Tüberküloz hastalığı nasıl bulaşır?
Basilin kaynağı, hiç tedavi görmemiş ya da tedavisi düzensiz olan akciğer ve larinks (gırtlak) tüberkülozu hastalarıdır. Hastalığın bulaşması, hasta kişilerin öksürme ve hapşırma yoluyla ortama yaydığı mikropların solunum yolu ile alınması sonucu gerçekleşir.
Balgam yayması pozitif olan ve akciğerinde kavite bulunan hastalar daha fazla basil saçar. Tüberküloz hastasıyla aynı ortamda bulunma süresi, ortamın büyüklüğü ve havalandırma durumu bulaşmada önemli faktörlerdir.
En sık bulaşma; hastanın aile bireyleri, yakınları ve çalışma arkadaşları gibi uzun süre aynı kapalı ortamı paylaşan kişiler arasında görülür. Düzenli ilaç kullanımı ile basil sayısı kısa sürede azalır ve hastaların çoğunda ortalama 2–3 hafta içinde bulaştırıcılık ortadan kalkar.
Tüberküloz hastalığının belirtileri nelerdir?
Genel belirtiler; halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, ateş ve gece terlemesidir. Küçük çocuklarda kilo alımında duraklama ile büyüme ve gelişme geriliği görülebilir. Solunum sistemi belirtileri arasında öksürük, balgam, öksürükle kan gelmesi, kanlı balgam (hemoptizi), göğüs, sırt veya yan ağrısı ile nefes darlığı yer alır.
Akciğer dışı tüberkülozda, hastalığın tuttuğu organa ait belirtiler ortaya çıkar. Örneğin;
Kemik ve eklem tüberkülozunda kalça, diz veya omurgada ağrı, şişlik ve akıntı,
Larinks tüberkülozunda ses kısıklığı,
Lenf bezi tüberkülozunda lenf bezlerinde büyüme ve akıntı,
Böbrek tüberkülozunda idrarda kan ve iltihap görülebilir.
Bazı hastalarda belirti olmayabilir. Bu durum özellikle bağışıklığı baskılanmış ve yaşlı hastalarda daha sık görülür. Yaşlı bireylerde tüberküloz atipik seyredebilir; klasik belirtiler (öksürük, kanlı balgam, ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı) görülmeyebilir. Bu hastalarda hastalık; günlük yaşam aktivitelerinde azalma, kronik yorgunluk, bilişsel bozukluk, iştahsızlık veya uzun süren nedeni açıklanamayan düşük dereceli ateş ile ortaya çıkabilir.
İki–üç haftadan uzun süren ve non-spesifik antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen öksürük varlığında tüberkülozdan şüphelenilmelidir.
Tüberküloz tanısı nasıl konulur?
Hastalığın kesin tanısı, balgamda tüberküloz basilinin gösterilmesi ile konur. Basilin mikroskopta görülmesi ya da kültürde üretilmesi gereklidir. Son yıllarda yaygınlaşan moleküler tanı testleri de tanıda kullanılmaktadır.
Hastalığın bulguları genellikle yavaş gelişir. Klinik ve radyolojik bulgular, hastalıktan şüphelenmeyi sağlar. Tüberkülin Deri Testi (TDT)’nin pozitif olması vücutta basil varlığını gösterir; ancak bu durum hem tüberküloz enfeksiyonunu hem de tüberküloz hastalığını işaret edebileceğinden, TDT tek başına kesin tanı koydurmaz.
Tüberküloz hastalığının tedavisi nasıl yapılır?
Tüberküloz tedavisi, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Tanı ve Tedavi Rehberi doğrultusunda yürütülür. Yeni tanı konulan hastaların tedavisi; ilk iki ay dört ilaç, devam eden dört ay iki ilaç olmak üzere toplam altı ay sürer.
Tedavide kullanılan tüm ilaçlar sağlık kuruluşları tarafından ücretsiz olarak verilir. Tedavinin başarısı için ilaçların düzenli kullanımı son derece önemlidir.
İlaçların, tercihen bir sağlık personelinin gözetiminde alınmasını esas alan Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT), tedavinin düzenli uygulanmasında en etkili yöntemdir. Tedavi süresince hastaların aylık takiplerinin Verem Savaş Dispanserlerinde yapılması önerilir.
Temaslı muayenesi ve koruyucu tedavi neden gereklidir?
Bulaştırıcı dönemdeki bir tüberküloz hastasıyla aynı ortamda bulunan kişiler temaslı olarak kabul edilir. Temaslılar, Verem Savaş Dispanserlerinde ücretsiz olarak muayene edilir ve gerekli tetkikleri yapılır.
Hasta olduğu saptanan temaslılar tedavi edilir; hasta olmayan ancak enfeksiyon riski taşıyan temaslılara koruyucu tedavi uygulanır. Koruyucu tedavi genellikle tek ilaçla ve altı ay süreyle yapılır.
Tüberküloz hastalarının bildirimi ve kaydı zorunlu mudur?
Tüberküloz, bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Tanı koyan tüm sağlık kurum ve kuruluşları, hastaları 24 saat içinde İZCİ veya UTS sistemine kaydederek bildirim yapmakla yükümlüdür.
Tanı alan tüm tüberküloz hastalarının Verem Savaş Dispanseri kaydına alınması gerekmektedir.
Verem aşısı kimlere uygulanır?
Tüberkülozdan korunmada BCG (Bacille Calmette-Guérin) aşısı kullanılmaktadır. BCG aşısı, doğumdan sonra ikinci ayını dolduran bebeklere aile sağlığı merkezleri veya Verem Savaş Dispanserlerinde ücretsiz olarak uygulanır.
Belirlenen zamanda yapılamayan durumlarda, Tüberkülin Deri Testi (TDT) sonucuna göre 6 yaşına kadar uygulanabilir. BCG aşısı özellikle çocuklarda görülen menenjit ve miliyer tüberküloz gibi ağır hastalık formlarını önlemede etkilidir.
#VeremEğitimiveFarkındalıkHaftası